Hoạt động học tập > Thiên văn học

Quan sát thiên văn: Nhật thực hình khuyên mùng 1 Tết Kỷ Sửu (26/1)

(1/43) > >>

mintaka:
Tháng 9 tới chúng ta sẽ có dịp quan sát NGUYỆT THỰC một phần. Tuy lần này nguyệt thực chỉ xảy ra với một phần nhỏ trên đĩa mặt trăng (khỏang 5%) nhưng cũng rất đáng xem!!!   :x

Không giống như 5 lần gần đây nhất (2003-2005), chúng ta không quan sát được trọn vẹn nguyệt thực (do thời điểm xuất hiện vào rạng sáng hay chập tối) hoặc không thể quan sát được (do nó xuất hiện vào ban ngày); nhưng lần này, chúng ta sẽ quan sát được trọn vẹn do thời điểm bắt đầu và kết thúc nằm trọn trong đêm!

Sau đây là lịch trình của mặt trăng:

Mặt trăng bắt đầu đi vào vùng nửa tối: 23:42:23 ngày 7/9

Bóng trái đất gồm có 2 phần: phần tối hoàn toàn ở giữa (Earth Umbra) và phần nửa tối ở ngoài (Earth Penumbra).
Hầu hết chúng ta đều không thể nhận thấy điều gì bất thường khi mặt trăng bắt đầu đi vào vùng nửa tối. Bóng nửa tối của trái đất mờ tới mức khó có thể nhìn thấy gì cho đến 0:30 ngày 8-9-2006 (17:30 UT), chúng ta sẽ thấy bắt đầu có xuất hiện bóng mờ. Càng lúc, bóng tối càng rộng và rõ.

Nguyệt thực bắt đầu: 01:05:03 ngày 8/9

Mặt trăng bắt đầu đi qua vùng bóng tối của trái đất. Lúc này, nguyệt thực trông giống như một con sò nhỏ màu đen xuất hiện bên rìa phía tây bắc của mặt trăng. Diễn biến trở nên nhanh hơn và thay đổi mạnh hơn. Vùng bóng tối đen hơn nhiều so với vùng nửa tối và có cạnh sắc nét hơn.

Nguyệt thực rõ nhất: 01:51:21 ngày 8/9

Vùng bóng đen chiếm khỏang 5% trên đĩa mặt trăng.

Nguyệt thực kết thúc: 02:37:41 ngày 8/9

Mặt trăng di chuyển hòan tòan ra ngòai vùng tối....Lúc này chúng ta có thể đi ngủ được rồi.  I-|

Mặt trăng đi ra ngòai vùng nữa tối: 04:00:20 ngày 8/9

Nguyệt thực lần này diễn ra chỉ trên một phần nhỏ đĩa mặt trăng nên dùng KTV hay ống nhòm để quan sát là lý tưởng nhất.

Hy vọng tối đó trời không mưa.

Tham khảo: http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/OH/OH2006.html#2006Sep07P

fairydream:
Có phải vẻ đẹp của bầu trời đầy sao đôi lần đã cuốn hút bạn. Với những ánh sao băng, một ngôi sao chổi, hay ánh trăng huyền diệu trong những đêm rằm luôn khiến ta say mê.
Lại càng thú vị nếu bạn gần gũi với bầu trời hơn qua những qui luật vận động của nó. Một chút khái niệm về thiên cầu, hình dạng của các chòm sao ...sẽ là bước đầu tiên giúp ta khám phá bầu trời đêm huyền diệu.
Chủ đề này sẽ cung cấp các kiến thức cơ bản về quan sát bầu trời.Hình dạng, cách xác định các chòm sao...Các hiện tượng thiên văn sắp diễn ra như sao chổi, mưa sao băng...
Mong là chúng ta sẽ càng yêu bầu trời đêm hơn!
......................

Sau khi các bạn đã làm quen với việc "ngôi sao là gì" (Ở topic "Tìm hiểu dãy Ngân hà"&"Hệ Mặt trời") thì mình nghĩ rằng các bạn đã suy ra được những ngôi sao mà chúng ta thường thấy trên bầu trời là ngôi sao loại gì & nó đang trong qúa trình nào rồi. Thực vậy, những ngôi sao mà chúng ta thấy được hàng đêm là những ngôi sao thực thụ (Main sequence star) đang trong quá trình tồn tại của nó và phát ra năng lượng liên tục, ánh sáng - một dạng năng lượng mà chúng phát ra có màu sắc tuỳ thuộc vào nhiệt độ của chúng, qúa trình này kéo dài hàng trăm triệu cho đến trăm tỉ năm, nên bạn sẽ không phải lo rằng nó sẽ biến mất trước khi bạn nhìn thấy nó đâu. Còn những lỗ đen, sao neutron hay những black draft... không phải là ... hàng hiếm  trong thiên hà chúng ta hay lân cận, nhưng thật không dể để phát hiện ra chúng bằng mắt thường đâu. Còn những Supernova, hay Planetary Nebula... thì cuộc đời ngắn ngủi của chúng ta càng không dễ có cơ hội chúng kiến những phút giây kỳ diệu của vũ trụ đó đâu, mà nếu có thì có lẽ chúng ta cũng .. bó mắt  , vì làm gì có đủ thiết bị mà quan sát chúng cơ chứ. Và thường do thiên hà chúng ta đã ổn định, toàn là các sao trẻ, các qúa trình hình thành sao trong thiên hà chúng ta cũng ít và hầu như không còn xảy ra nữa, chỉ ở các anh hàng xóm thôi! Vả lại tôi cũng không mong nó xảy ra trong thiên hà của chúng ta đâu, vì sao ư? Hậu qủa tàn khốc lắm à , chỉ vài cơn bão từ của các chàng sao lang bạt nào đó từ những anh láng giềng của chúng ta thì cũng mệt rồi, chú nói chi đến năng lượng và ánh sáng của chúng mà đến gần với chúng ta! Bạn cứ thử hình dung việc đó sẽ như là việc đem mặt trời - ngôi sao gần chúng ta nhất - đặt ngay bên cạnh trái đất!!!

Những gì hiện ra trên bầu trời chúng ta đã biết, vậy làm thế nào để chúng ta biết được sao nào thuộc chòm sao nào, chúng xuất hiện trên bầu trời chúng ta như thế nào, chúng đi đâu về đâu, có hơn nữa tá các bạn khi bắt đầu với việc quan sát sao đều bị rối tung lên và hoa cả mắt trước bầu trời sao bao la kia (cả bản thân mình nữa). Tôi xin cược là dù trong tay bạn lúc đó có cả bản đồ sao nhưng bạn cũng đã phải vã mồ hôi mới tìm được chòm sao mà mình muốn thấy, và hôm sau sẽ lại kêu lên "Quái! hôm qua chúng mới ở đây mà!".... Đây chính là mục đích mà mình lập ra chủ đề này.

ORION

fairydream:
TRƯỚC HẾT CHÚNG TA CẦN LÀM QUEN VỚI KHÁI NIỆM ĐỊA CẦU TRỜI

Tất cả mọi vật thể trời dường như được đính vào một qủa cầu vô hình có cùng tâm với trái đất và có một kích thước vô hạn. Do trái đất tự quay quanh trục của nó nên chúng ta có cảm tưởng qủa cầu này cũng đang xoay quanh trái đất một vòng trong một ngày từ Đông sang Tây, chính xác là 23h 56’. Sự tồn tại của địa cầu trời là phụ thuộc vào vĩ độ quan sát, thời gian trong đêm và thời gian trong năm.



Cũng như là trái đất, địa cầu trời cũng có nhiều điểm và đường định hình quan trọng. Phía trên địa cực của trái đất là địa cực trời, là điểm mà địa cầu trời xoay xung quanh mỗi ngày. Và tương tự, nó cũng có một xích đạo trời nằm ngay bên trên xích đạo của trái đất. Ngoài ra, ta còn một đường quan trọng khác đó là hoàng đạo (hoàng đới), là đường đại diện cho sự "chuyển động" của mặt trời quanh địa cầu trời hàng năm, dĩ nhiên tôi nói "chuyển động" đây là do sự chuyển động của trái đất quanh mặt trời, và tia nhìn từ trái đất đến mặt trời tạo nên một đường quét tưởng tượng vào không gian, tia quét này đi qua một số chòm sao nhất định, cho ta có cảm giác là mặt trời chuyển động trên đường quét tưởng tượng đó. Và đường quét tưởng tượng đó chính là hoàng đạo. Nói cách khác hoàng đạo chính là hình chiếu của mặt phẳng qũy đạo trái đất lên địa cầu trời.

1. VĨ ĐỘ
Chúng ta nhìn được mấy phần của địa cầu trời là tùy thuộc vào vĩ độ của vị trí chúng ta trên trái đất. Ở cả 2 cực, chúng ta chỉ nhìn được một nửa bầu trời, trong đêm, các vật thể trời xoay quanh địa cực trời nhưng chúng không mọc hay lặn mà ở quanh cực. Tại xích đạo, cả địa cầu trời có thể được nhìn thấy quanh năm. Chúng ta xem biểu đồ dưới đây



Do Việt Nam có vị trí gần với xích đạo nên ta sẽ nhìn thấy bầu trời sao chuyển động như hình ở giữa (MID-LATTITUDE), do vậy sẽ có một số sao không bao giờ lặn trên bầu trời nước ta, thường là các sao gần với địa cực trời Bắc. Vì sao Alpha của chòm Tiều Hùng nằm gần với địa cực trời Bắc, nên chúng ta coi nó là sao Bắc Cực (hay sao Bắc Đẩu). Và ta sẽ thấy các chòm sao khác luôn xoay quanh sao Bắc Cực này, mỗi tối chúng sẽ chuyển động từ Đông sang Tây khi ta nhìn về hướng Bắc. Vậy câu hỏi đặt ra là ban ngày các sao đi đâu? Ban ngày các chòm sao vẫn chuyển động theo qui luật trên nhưng do cường độ ánh sáng của mặt trời qúa mạnh, nên chúng ta không thể nhìn thấy chúng mà thôi.
Việc hình dung ra chuyển động của bầu trời sao sẽ rất hữu ích cho chúng ta trong việc định hướng và định vị các chòm sao trong đêm. Hãy đọc kỹ lại phần này nếu bạn chưa thực sự hiểu nó.

ORION

fairydream:
2.THỜI GIAN - KINH ĐỘ
Khi trái đất xoay, các ngôi sao cũng cùng chuyển động trên bầu trời, do đó vị trí của chúng thay đổi theo tiến trình của đêm. Thời gian để trái đất hoàn thành một vòng quay của nó so với địa cầu trời là 23h56'', do đó bầu trời sao sẽ mọc sớm hơn 4'' mỗi đêm nếu so với thời gian trên trái đất. Do trái đất xoay quanh mặt trời, nên nếu một chòm sao xuất hiện và nhìn được vào trong đêm thì sáu tháng sau, nó sẽ xuất hiện vào ban ngày (4'' x 30 ngày x 6 tháng = 720'' = 12h)



3. CUNG HOÀNG ĐẠO
Trong hành trình một năm, mặt trời "chuyển động" qua một dải các chòm sao dọc theo hoàng đạo, gọi chung là Cung hoàng đạo, chúng tạo thành một khu vực mà trong đó các chòm sao cố định luôn nhìn thấy được theo một thời gian xác định trong năm.





4. TỌA ĐỘ TRỜI
Vị trí của một vật thể trên địa cầu trời được xác định bằng hệ tọa độ gọi là RA (Right Ascension - góc tăng dần qua phải, gọi tắt là góc) và Dec (declination - độ lệch).

RA chính là độ kinh của trái đất, nó được tính bằng giờ, và có chiều ngược chiều kim đồng hồ trên xích đạo trời. Gốc được tính từ điểm xuân phân, nơi mặt trời di chuyển về hướng bắc.

Dec chính là độ vĩ của trái đất, nó có số đo từ 0 - 90 độ (từ xích đạo trời - địa cực trời)



VD toạ độ sao Vega
RA = 18 h 37 m 3.3 s
Dec = 38 ° 47 '' 24.2 ''''


ORION

fairydream:
Làm quen với các bản đồ các chòm sao

Các bản đồ sao thoạt nhìn có vẻ lộn xộn nhưng thực ra chúng rất trật tự và không khó để sử dụng. Có nhiều loại bản đồ sao nhưng bây giờ chúng ta chỉ nói đến bản đồ các chòm sao để các có thể học cách sử dụng và dựa vào nó để xác định, quan sát các chòm sao trên bầu trời. Bản đồ các chòm sao cho thấy các sao sáng nhất trên bầu trời được kết nối với nhau thành những chòm sao. Trong bài này mình chỉ đưa ra 4 bản đồ sao ứng với 4 mùa trong năm (sẽ post tiếp phần sau). Mỗi tấm bản đồ cho thấy trọn cả bầu trời. Những chấm sáng có kích cỡ khác nhau biểu thị các ngôi sao ứng với độ sáng biểu kiến của chúng. Qua mỗi mùa, vào cùng một giờ, người quan sát sẽ thấy các chòm sao sẽ chuyển dần từ đông sang tây.

Các bước sử dụng bản đồ sao:
- Bước 1: Xác định các hướng bắc, nam, đông, tây (dùng la bàn là cách dễ nhất)
- Bước 2: Mở bản đồ sao thích hợp với mùa hiện tại.
- Bước 3: Khi xem bản đồ sao bạn không xem như bản đồ địa cầu, bạn phải đặt bản đồ nằm ngang, quay hướng ghi trên bản đồ sao cho đúng với hướng ghi trên bản đồ. Ví dụ hướng bắc trên bản đồ phải hướng về phía bắc. Chính vì sử dụng bản đồ phải nằm ngang nên trên bản đồ, thay vì hướng đông ở bên phải như trên bản đồ Trái đất thì hướng đông lại nằm ở bên trái còn hướng tây nằm ở hướng bên phải. Như vậy khi bạn đặt nó nằm ngang lại thì nó mới đúng với các hướng trên thực tế. Sau khi đã đặt bản đồ vào vị trị thích hợp, bạn bắt đầu quan sát. Chọn 2,3 sao sáng nhất có nét đặc trưng trên bầu trời và cố gắng tìm chúng trên bản đồ, khéo léo điều chỉnh tỷ lệ trên bản đồ với bầu trời thực sự.
- Bước 4: Một khi đã xác định ra 1 trong những sao này, hãy cố gắng dò ra chòm sao mà nó là một thành phần rồi dò tìm tiếp các chòm sao kế bên.

Lưu ý: Bạn không nên xác định quá nhiều sao hay các chòm sao một lúc, nếu đã xác định được chòm sao nào hãy cố gắng ghi nhớ vị trí và tiếp tục tự xác định nó mà không cần dùng đến bản đồ. Như vậy bạn sẽ đễ nhớ hết hơn là xác định một lúc quá nhiều các chòm sao nhưng sau đó lại quên ngay. Thêm một điều nữa, có những sao rất mờ bởi vậy khi quan sát bạn nên chọn chỗ tối để tránh bị ánh đèn làm hạn chế việc quan sát của bạn. Để sử dụng bản đồ sao trong những nơi tối như vậy bạn nên sử dụng một đèn pin có kính lọc màu đỏ để giữ cho mắt bạn thích nghi với bóng tối trong những lúc quan sát (bất cứ ánh sáng trắng nào cũng sẽ đóng sập lại con ngươi trong đôi mắt của bạn).
Chúng ta nằm ở bắc bán cầu bắc nên có thể thấy được sao bắc cực quanh năm nhưng nó nằm rất thấp, gần đường chân trời nên nếu ở những thành phố lớn khó có thể quan sát được sao bắc cực (polaris).

ORION

Navigation

[0] Message Index

[#] Next page